Phan Chu Trinh

Còn gọi là Phan Châu Trinh (1872-1926), chí sĩ yêu nước và nhà cách mạng nổi tiếng theo xu hướng ôn hòa ở Việt Nam đầu thế kỷ 20; hiệu là Tây Hồ, quê ở làng Tây Lộc, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam. Năm 1900, ông thi Hương đỗ Cử nhân, năm sau thi Hội đỗ Phó bảng, được bổ dụng làm quan trong triều đình Huế. Sau đó ông từ quan, về liên lạc với các nhà yêu nước như Huỳnh Thúc Kháng, Trần Quý Cáp đề xướng phong trào Duy Tân. Từ năm 1906, ông hoạt động tích cực viết thư gửi toàn quyền Đông Dương tố cáo những chính sách hủ bại trong nước, lên án bọn quan lại phong kiến. Năm 1907, ông hoạt động mạnh mẽ hô hào tổ chức nhiều cuộc diễn thuyết tại trường Đông Kinh nghĩa thục. Năm 1908, bị Pháp bắt đày đi Côn Đảo. Sau 3 năm ra tù, ông tiếp tục tranh thủ sang Pháp tiếp xúc với các nhóm Việt kiều và các đảng phái tiến bộ, thảo luận vấn đề độc lập, tự do, dân chủ, đặc biệt có mối liên hệ mật thiết với Nguyễn Ái Quốc từ năm 1917-1923. Năm 1925, Phan Chu Trinh trở về nước tiếp tục hoạt động theo đường lối cũ, kêu gọi dân quyền, dân sinh, dân khí. Ngày 14/3/1926, Phan Chu Trinh bệnh mất tại Sài Gòn. Lễ truy điệu, để tang Phan Chu Trinh trở thành một phong trào biểu dương tinh thần dân tộc – dân chủ diễn ra khắp cả nước, bất chấp sự ngăn cản của thực dân.