Trần Hưng Đạo

Tên thật là Trần Quốc Tuấn (1232-1300), quê ở phủ Thiên Trường (nay là xã Lộc Vượng, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định), là con của An Sinh vương Trần Liễu, là cháu gọi vua Trần Thái Tông bằng chú ruột. Năm 1258, quân Mông Cổ sang xâm lược nước ta, ông được cử làm Tiết chế, chỉ đạo cuộc kháng chiến, ông đích thân chỉ huy đánh chặn giặc ở Hưng Hoá. Năm 1282, ông được vua Trần phong làm Quốc công Tiết chế thống lĩnh các lực lượng quân sự. Năm 1284, ông cho duyệt quân ở bến Đông Bộ Đầu, tại đây ông đã đọc bài “Hịch tướng sĩ”. Đầu năm 1285, giặc Nguyên tấn công ào ạt vùng Thanh – Nghệ, tiến vào Thăng Long rồi tiến xuống Nam Định. Ông đã ra lệnh rút quân để bảo toàn lực lượng và thực hiện kế “vườn không nhà trống” đồng thời dùng thuyền đưa vua Trần vượt sông ra biển vào vùng Thanh Hóa an toàn. Tháng 5/1285, ông vạch kế hoạch và tổ chức tổng phản công. Sau 1 tháng chiến đấu quyết liệt với các trận Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết, Vạn Kiếp, ông đã lãnh đạo quân dân nhà Trần đánh tan quân xâm lược, giải phóng đất nước. Cuối năm 1287, nhà Nguyên lại xâm lược nước ta lần nữa. Ông đã chỉ huy tiêu diệt đoàn thuyền lương của địch ở Vân Đồn buộc chủ tướng giặc là Thoát Hoan phải rút chạy. Ông bố trí lực lượng mai phục ở cửa sông Bạch Đằng trực tiếp tổ chức chiến trường tiêu diệt toàn bộ binh thuyền của Ô Mã Nhi. Giặc Nguyên buộc phải từ bỏ ý định xâm lược nước ta. Ông được phong tước Hưng Đạo đại vương rồi lui về thái ấp Vạn Kiếp sống những năm cuối đời. Ông mất tháng 9/1300, được truy tặng tước Thái sư Thượng phụ Thượng quốc công, Nhân Võ Hưng Đạo đại vương. Ông là tác giả hai bộ binh thư quý là: “Binh thư yếu lược” và “Vạn Kiếp tông bí truyền thư”. Trần Hưng Đạo được nhân dân tôn vinh là “Đức Thánh Trần” và lập đền thờ ở nhiều nơi.